Co dziesiąty Polak przyjmuje leki przeciwbólowe niemal codziennie. Kiedy to już za dużo?

Nie jesteś w tym sam: według danych Głównego Urzędu Statystycznego w IV kwartale 2023 roku aż 40% osób stosujących leki lub suplementy diety sięgało po preparaty na bóle głowy¹. Z kolei według Eurostatu w ciągu dwóch tygodni po lek bez recepty sięgnął prawie co drugi Polak (45,3%), podczas gdy w Unii Europejskiej tylko co trzeci (32,5%)². Największe szkody powoduje przy tym nie przedawkowanie, lecz zwykłe, nieświadome nadużywanie leków. .

Znasz to? Boli Cię głowa, więc bierzesz tabletkę. Kilka dni później znowu. A potem pewnego dnia uświadamiasz sobie, że bez niej niemal nie jesteś już w stanie normalnie funkcjonować. Dokładnie tak opisuje swoją sytuację kobieta na jednym ze słowackich forów dyskusyjnych. Kiedyś miewała migrenę od czasu do czasu, dziś głowa boli ją codziennie. Tabletka pomaga tylko na chwilę. Sama podejrzewa, że to już nie migrena, lecz ból głowy wywołany nadużywaniem leków.

Polacy zgłaszają przewlekłe problemy z kręgosłupem nieco częściej niż przeciętny Europejczyk (25,8% w porównaniu z 23,8%)². Może to być jednym z powodów, dla których tak często sięgamy po leki bez recepty. Kobiety sięgają po nie częściej niż mężczyźni (53,3% w porównaniu z 36,4%)², do czego może przyczyniać się również częstsze występowanie migreny czy bólu menstruacyjnego.

A kiedy to już za dużo?

Granica między „pomogło mi” a „szkodzę sobie” jest cieńsza, niż myślisz. Nadużywasz leków przeciwbólowych, jeśli:

• przekraczasz dawkę dobową podaną w ulotce,

• przyjmujesz lek dłużej, niż zaleca ulotka,

• łączysz kilka preparatów zawierających tę samą substancję czynną,

• przyjmujesz tabletkę „profilaktycznie”, aby zapobiec pojawieniu się bólu.

Najbardziej podstępny jest właśnie trzeci punkt, ponieważ dzieje się to nieświadomie. Paracetamol znajduje się nie tylko w tabletkach przeciwbólowych, ale także w lekach na grypę, preparatach do sporządzania gorących napojów dostępnych w aptece czy niektórych lekach na bóle menstruacyjne.

Co ryzykujesz, gdy zwiększasz dawki?

Największy paradoks dotyczy głowy. Leki przeciwbólowe stosowane na ból głowy mogą przy częstym przyjmowaniu same powodować ból głowy. Ryzyko pojawia się, jeśli przyjmujesz je przez 15 lub więcej dni w miesiącu, a w przypadku leków złożonych już przez 10 dni³ ⁴.

Każda grupa leków ma ponadto swój słaby punkt:

• Ibuprofen, diklofenak, naproksen obciążają żołądek⁵, serce, przy czym ryzyko zawału wzrasta już w pierwszym tygodniu⁶, a w połączeniu z lekami na nadciśnienie również nerki⁷.

• Paracetamol obciąża wątrobę. W amerykańskim badaniu był przyczyną 42% przypadków jej ostrej niewydolności⁸.

• Metamizol może w rzadkich przypadkach spowodować gwałtowny spadek liczby białych krwinek⁹.

Inzercia

Co bada nauka: bajkalina, złota substancja z tarczycy bajkalskiej

• Tarczyca bajkalska jest znana ludziom już od ponad 1700 lat¹⁰. Jej główną substancją jest bajkalina. Naukowcy po raz pierwszy wyizolowali ją z korzenia w 1919 roku, a w 2016 roku odkryli, że roślina wytwarza ją na swój własny, wyjątkowy sposób, bezpośrednio w korzeniu¹⁰ ¹¹.

Co wykazały badania eksperymentalne? Analizy naukowe wskazują, że bajkalina hamowała te same enzymy, na które oddziałują powszechnie stosowane syntetyczne leki przeciwbólowe. Z kolei w badanych ludzkich komórkach skutecznie zmniejszała produkcję substancji prozapalnych, co świadczy o jej dużym potencjale w łagodzeniu stanów zapalnych bez obciążania przewodu pokarmowego¹².

A co z badaniami na ludziach? W Chinach 72 zdrowym ochotnikom podano jednorazowo również wysokie dawki pokrewnej substancji – bajkaleiny. Była ona dobrze tolerowana, a badania nie wykazały obciążenia wątroby ani nerek¹³ ¹⁴, co stanowi ogromną przewagę w porównaniu z powszechnie stosowanymi lekami przeciwbólowymi.

Współczesna nauka potwierdza, że bajkalina mogłaby stanowić wyjątkowo obiecujący, ukierunkowany i łagodny sposób postępowania dla każdego, kto szuka ulgi w stanach zapalnych i bólu bez obaw o działania niepożądane.

Podsumowanie: kontroluj całkowitą dawkę, a nie tylko jedną tabletkę

Leki przeciwbólowe mają swoje zastosowanie, ale mogą również powodować poważne działania niepożądane dotyczące żołądka, serca, nerek czy wątroby. Ryzyko wzrasta nie tylko przy wysokich dawkach, ale również wtedy, gdy niewielkie dawki pochodzące z kilku leków sumują się, a zdarza się to częściej, niż nam się wydaje.

Właśnie dlatego naukowcy poszukują również nowych rozwiązań, w tym substancji pochodzenia roślinnego, które w przyszłości mogłyby poszerzyć możliwości wspomagania organizmu w radzeniu sobie z bólem i procesami zapalnymi.

Jedną z obiecujących substancji naturalnych jest bajkalina, flawonoid pozyskiwany z tarczycy bajkalskiej. Badania przedkliniczne sugerują, że może ona wpływać na mechanizmy związane ze stanem zapalnym i odczuwaniem bólu. Jako substancja roślinna o potencjalnym działaniu przeciwzapalnym stanowi nie tylko obiecujący kierunek dalszych badań, ale również interesujące uzupełnienie kompleksowego podejścia do wspierania ogólnego zdrowia.

Inzercia