Dlaczego dziecko po zmianie czasu budzi się o piątej i co ma z tym wspólnego melatonina

Na czas zimowy przechodzimy zawsze w ostatnią niedzielę października, kiedy w nocy cofamy zegarki o godzinę. Dorośli traktują to jako dodatkową godzinę snu, jednak dzieci postrzegają to inaczej. Ich organizm kieruje się zegarem biologicznym, który nie przestawia się w ciągu jednej nocy. Dziecko, które wstawało o szóstej, obudzi się o tej samej porze co zawsze. Tyle że zegar na ścianie będzie już pokazywał piątą.

Jeśli Cię to irytuje, pocieszeniem może być przynajmniej jedno: czas zimowy, do którego wracamy, jest lepiej dostosowany do ludzkiej biologii, ponieważ bardziej odpowiada rytmowi słonecznemu¹. Do zmiany można przygotować się wcześniej, a jeśli już nastąpiła, można pomóc dziecku również po fakcie.

Zegarem biologicznym steruje światło, a nie budzik

Rytmem snu i czuwania steruje zegar centralny znajdujący się w podwzgórzu, niewielkim obszarze mózgu. Jest on regulowany przede wszystkim przez światło. Kiedy zapada zmrok, szyszynka zaczyna wytwarzać melatoninę, hormon, który sygnalizuje organizmowi, że nadeszła noc. Światło hamuje jej produkcję².

Dzieci są bardziej wrażliwe na światło, niż mogłoby się wydawać. W japońskim badaniu takie samo wieczorne oświetlenie hamowało produkcję melatoniny u dzieci o 88%, a u dorosłych o 46%. Zwykłe oświetlenie domowe znacząco ograniczało jej produkcję tylko u dzieci³.

Niemowlęta zaczynają wytwarzać własną melatoninę w regularnym rytmie dopiero w wieku od dwóch do trzech miesięcy. Do tego czasu częściowo otrzymują ją z mlekiem matki, które zawiera melatoninę przede wszystkim w nocy².

Jak przygotować dziecko do zmiany czasu

Organizm się przystosuje, potrzebuje tylko czasu. Lekarze specjalizujący się w zaburzeniach snu u dzieci zalecają stopniową zmianę rytmu dnia, o 15 minut dziennie, rozpoczynając kilka dni wcześniej⁴. Jesienią należy przesuwać porę kładzenia dziecka spać na późniejszą godzinę.

Jeśli nie udało się rozpocząć przygotowań wcześniej, również po zmianie czasu należy przesuwać porę snu o kwadrans dziennie.

Pomocne może być także światło, jeśli odpowiednio zaplanuje się czas ekspozycji na nie. Zarówno poranna ciemność, jak i wieczorne światło przesuwają zegar biologiczny na późniejszą godzinę, czyli dokładnie w tym kierunku, w którym trzeba go przestawić po zmianie czasu¹. U dzieci w wieku przedszkolnym zaledwie jedna godzina ekspozycji na światło przed snem przesunęła zegar biologiczny średnio o 56 minut na późniejszą godzinę⁵. To niemal cała godzina, o którą chodzi.

Reklama

W praktyce oznacza to:

• gdy dziecko obudzi się zbyt wcześnie, nie zapalaj światła i pozostaw pokój zaciemniony,

• wczesnym wieczorem zapewnij mu dostęp do światła, na zewnątrz lub w dobrze oświetlonym pokoju,

• przyciemnij światło dopiero podczas wieczornego rytuału.

A co z samą melatoniną?

Najwięcej melatoniny w nocy wytwarzają dzieci w wieku od roku do trzech lat, a wraz z wiekiem jej produkcja maleje⁷. Wieczorem jej poziom zaczyna wzrastać jeszcze przed snem. W badaniu przeprowadzonym wśród małych dzieci następowało to około 50 minut przed położeniem ich do łóżka⁸. Po zmianie czasu sygnał ten nadal działa według starego czasu, dlatego dziecko wieczorem wcześniej odczuwa zmęczenie, a rano wcześniej się budzi. Światło wczesnym wieczorem i ciemność rano stopniowo przesuwają ten rytm.

Reklama

Kilka dni cierpliwości

Dzieci, podobnie jak dorośli, mogą potrzebować kilku dni, aby przyzwyczaić się do nowego czasu. Światło, ciemność i stopniowa zmiana rytmu dnia pomogą im w tym. Jeśli problemy ze snem utrzymują się przez kilka tygodni, należy skonsultować się z pediatrą⁴.