Neuropatia: dlaczego stopy mrowią i pieką oraz jaki związek ma z tym osłonka nerwowa – mielina

Odczuwasz mrowienie w palcach, pieką Cię stopy lub masz wrażenie, że chodzisz po wacie? Przyczyną takich dolegliwości może być neuropatia, czyli uszkodzenie nerwów.

Czym jest neuropatia i jaką rolę odgrywa w niej osłonka mielinowa?

Neuropatia nie jest rzadkim schorzeniem. Według szacunków zaburzenia nerwów obwodowych występują u około 2,4% osób, a w grupie wiekowej powyżej 55. roku życia nawet u 8%²,⁴.

Nerwy obwodowe łączą mózg i rdzeń kręgowy z resztą ciała. Przekazują informacje o dotyku, temperaturze i bólu oraz kontrolują pracę mięśni. Nerw można sobie wyobrazić jako kabel, który otacza mielina. Mielina jest więc warstwą izolacyjną, dzięki której sygnał przemieszcza się szybko i bez strat. Gdy włókno nerwowe lub jego osłonka ulegną uszkodzeniu, sygnał słabnie, zostaje zniekształcony lub pojawia się tam, gdzie nie powinien. Odczuwasz to jako drętwienie lub osłabienie, mrowienie, pieczenie albo ból.

Mielina: izolacja, dzięki której sygnał przemieszcza się szybko

Organizm sam wytwarza mielinę z tłuszczów i białek. Odpowiadają za nią specjalne komórki, tzw. komórki Schwanna, które owijają się wokół włókna nerwowego niczym bandaż¹. Osłonka nie jest jednak ciągła. Występują w niej regularnie rozmieszczone niewielkie przerwy, między którymi sygnał przeskakuje, podobnie jak podczas wchodzenia po schodach co dwa stopnie. Dzięki temu dociera znacznie szybciej, niż gdyby musiał przemieszczać się przez całą długość włókna nerwowego¹.

Źródło: opracowanie własne na podstawie Cleveland Clinic¹ oraz Ehler E.²

Mielina nie jest jednak tylko izolacją. Komórki, które ją tworzą, również chronią i odżywiają włókno nerwowe. Gdy osłonka przez długi czas ulega uszkodzeniu, z czasem zaczyna cierpieć także samo włókno¹⁴.

Działa to również w drugą stronę. Uszkodzeniu może ulec także samo włókno nerwowe. Otaczająca je mielina traci wtedy oparcie i stopniowo się rozpada². W przypadku neuropatii uszkodzone może być więc włókno nerwowe, jego osłonka lub oba te elementy². W procesie regeneracji włókno musi zatem odrosnąć i ponownie zostać otoczone mieliną³.

Co powoduje neuropatię, a dokładniej – co uszkadza nerwy i mielinę?

Przyczyn jest wiele i u jednej osoby mogą występować jednocześnie. Do najczęstszych należą:

• Cukrzyca. Nerwom może zaszkodzić nawet nieznacznie podwyższony poziom cukru we krwi, jeszcze zanim lekarz rozpozna cukrzycę⁵.

• Niedobór witaminy B12. Najczęściej spowodowany zaburzeniami trawienia i niewłaściwą dietą.

• Przyczyny dziedziczne (genetyczne)²,⁴.

• Alkohol i niektóre leki⁴,⁶.

• Ucisk nerwu, na przykład w nadgarstku (zespół cieśni nadgarstka) lub w przypadku rwy kulszowej².

U jednej piątej do jednej trzeciej osób nie udaje się ustalić przyczyny⁹. Mówimy wtedy o neuropatii idiopatycznej, czyli neuropatii o nieznanej przyczynie. Nawet w takim przypadku można jednak złagodzić dolegliwości.

Czy neuropatię można leczyć?

Tak, choć nie zawsze można ją całkowicie wyleczyć. W korzystniejszym przypadku przyczyna jest znana i można na nią wpłynąć². Na przykład w przypadku cukrzycy pomaga odpowiednia kontrola poziomu cukru we krwi, przy niedoborze witaminy B12 – jej uzupełnienie, a w przypadku ucisku nerwu – jego odbarczenie. W ten sposób można ograniczyć lub zatrzymać dalsze uszkadzanie nerwów².

W mniej korzystnym przypadku przyczyna jest nieznana lub nie można na nią wpłynąć². Wówczas możemy skupić się jedynie na wspieraniu nerwu i jego osłonki mielinowej.

Niezależnie od tego, czy przyczyna jest znana, czy nie, dla złagodzenia objawów ważna jest regeneracja nerwów i ich osłonek mielinowych.

Reklama

Remielinizacja: jak odbudowuje się mielina

Mielina w nerwach obwodowych może się regenerować po uszkodzeniu¹. Proces ten nazywa się remielinizacją. Odpowiadają za niego komórki Schwanna. Usuwają one pozostałości uszkodzonej osłonki i tworzą nową³. Jeśli uszkodzeniu uległo również samo włókno nerwowe, ponownie otaczają je mieliną, gdy odrośnie³.

Regeneracja jest jednak powolna¹⁰. Jeśli szkodliwy czynnik działa przez długi czas, proces naprawy nie nadąża za postępującymi uszkodzeniami. Ponadto zdolność komórek do odbudowy mieliny z czasem słabnie³. Dlatego ważne jest, aby jak najszybciej wyeliminować przyczynę i wspomóc odbudowę mieliny.

Jak wspierać regenerację nerwów i ich osłonek?

W pierwszej kolejności zapewne przychodzą na myśl witaminy z grupy B, i słusznie. Przyczyniają się one do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Jeśli którejś z nich brakuje, uzupełnienie niedoboru stanowi podstawę leczenia⁴.

Czy to jednak wystarczy?

Witaminy z grupy B można sobie wyobrazić jako robotników na budowie. Dostarczają komórkom energii i dbają o to, aby praca przebiegała prawidłowo. Jednak nawet najlepsi robotnicy nie zbudują domu bez materiałów. Dlatego same witaminy z grupy B prawdopodobnie nie wystarczą, jeśli w organizmie nie występują ich niedobory¹¹. W przypadku witaminy B6 (pirydoksyny) należy ponadto zachować ostrożność, ponieważ jej długotrwały nadmiar również szkodzi nerwom⁷,⁸.

W trosce o nerwy często skupiamy się przede wszystkim na samym włóknie nerwowym. Jednak mielina do regeneracji potrzebuje własnego materiału budulcowego. Dlatego badania naukowe coraz częściej koncentrują się również na niej.

Urydyna: materiał budulcowy mieliny

Mielina składa się głównie z tłuszczów. Komórki wykorzystują urydynę do wytwarzania niektórych z nich, dlatego jest ona niezbędna do tworzenia i odbudowy osłonek nerwowych¹². W badaniu obejmującym 400 pacjentów cierpiących na ból spowodowany uciskiem nerwu stwierdzono, że połączenie witaminy B12 z urydyną i cytydyną łagodziło ból skuteczniej niż sama witamina B12¹³.

Podsumowanie

Neuropatia zazwyczaj nie oznacza jedynie uszkodzenia samego nerwu. Uszkodzeniu ulega również mielina – ochronna osłonka, dzięki której sygnał przemieszcza się szybko i bez strat. Dobrą wiadomością jest to, że mielina może się regenerować. Proces odbudowy jest jednak powolny, dlatego ważne jest, aby jak najszybciej rozpoznać i wyeliminować przyczynę. Oprócz odpowiedniej ilości witamin z grupy B mielina potrzebuje również materiału budulcowego, takiego jak urydyna, na której coraz częściej koncentrują się badania naukowe.

Reklama