Zespół jelita drażliwego: co dzieje się w ścianie jelita, gdy wszystkie wyniki badań są prawidłowe

Kolonoskopia nie wykazuje żadnych nieprawidłowości, wyniki badań krwi są w normie, a brzuch nadal daje o sobie znać. W przypadku zespołu jelita drażliwego jest to częste doświadczenie. Według brytyjskiego instytutu ochrony zdrowia NICE cierpi na niego nawet co piąta osoba¹ (około połowa z nich nie ma postawionej diagnozy²). U kobiet występuje on około dwa razy częściej niż u mężczyzn¹.

Osoby z IBS planują podróże, uwzględniając lokalizację toalet. Przed ważnym spotkaniem rezygnują ze śniadania, a na koncert idą z tabletką przeciwbiegunkową w kieszeni. Do tego dochodzi frustracja: nie istnieje badanie, które jednoznacznie potwierdzałoby zespół jelita drażliwego. Lekarz stawia diagnozę poprzez wykluczenie innych przyczyn, gdy badania nie wykazują np. celiakii lub nieswoistej choroby zapalnej jelit. Dlatego wiele osób ma wrażenie, że lekarz nie wie, co im dolega, a na diagnozę czekają średnio nawet cztery lata³.

Objawy zespołu jelita drażliwego

IBS jest zaburzeniem czynnościowym jelit. Jelito nie wykazuje widocznych uszkodzeń, ale nie funkcjonuje tak, jak powinno. Główne objawy⁴:

• ból lub skurcze brzucha, które często ustępują po wypróżnieniu,

• wzdęcia i nadmierne gromadzenie się gazów,

• częste biegunki, zaparcia lub ich naprzemienne występowanie,

• nagłe parcie na stolec,

• uczucie niepełnego wypróżnienia.

Ważne są również objawy, które nie są charakterystyczne dla IBS, takie jak krew w stolcu czy niewyjaśniona utrata masy ciała⁴. Jeśli występują, należy poszukać innej przyczyny i poddać się badaniom. Jeśli po posiłku pojawiają się również objawy skórne, takie jak swędzenie czy zaczerwienienie, albo występują bóle głowy, może chodzić o nietolerancję histaminy.

Przepuszczalność jelit i stan zapalny: co dzieje się w ścianie jelita przy IBS

Ścianę jelita tworzy pojedyncza warstwa komórek połączonych ścisłymi połączeniami. Działają one jak filtr: przepuszczają składniki odżywcze, a bakterie i resztki pokarmowe zatrzymują wewnątrz jelita. Pod komórkami znajdują się nerwy oraz komórki tuczne, strażnicy układu odpornościowego, magazynujący histaminę.

W przypadku IBS połączenia ścisłe ulegają rozluźnieniu (patrz ilustracja powyżej). Czynnikiem wyzwalającym bywa stres⁵, przebyta infekcja lub niektóre produkty spożywcze⁶. Aktywują one komórki tuczne, które uwalniają histaminę, a ta dodatkowo rozluźnia połączenia. Przez powstałe szczeliny fragmenty bakterii i pokarmu przenikają do ściany jelita, wywołując łagodny stan zapalny. W rezultacie jelito odbiera normalną ilość gazów lub pokarmu jako skurcz czy ból.

Dlaczego każdej osobie z IBS pomaga coś innego

IBS często rozwija się po infekcji jelitowej lub po antybiotykoterapii. Po infekcyjnym zapaleniu jelit pojawia się u około co dziesiątej osoby⁷. Podczas infekcji układ odpornościowy może skojarzyć z zagrożeniem również produkt spożywczy, który w tym czasie znajdował się w jelicie. Przy kolejnym kontakcie z nim komórki tuczne uwalniają histaminę, a jelito zaczyna boleć⁶. Dlatego każdej osobie szkodzą inne produkty, a wyniki alergologicznych badań krwi często są prawidłowe.

Równie zróżnicowane jest to, co przynosi ulgę. Jednej osobie pomaga dieta, drugiej probiotyk, a u trzeciej ten sam probiotyk nasila wzdęcia. Diety i probiotyki zmieniają to, co trafia do jelita. Rozluźnione połączenia międzykomórkowe i stan zapalny w ścianie jelita jednak pozostają. Dlatego badania koncentrują się również na tym, jak wyciszyć aktywność komórek tucznych i pomóc błonie śluzowej ponownie odzyskać szczelność.

Reklama

Co mówi nauka?

W latach 90. zespół laureatki Nagrody Nobla, Rity Levi-Montalcini, opisał substancję, która potrafi wyciszać aktywność komórek tucznych⁸. Od tego czasu naukowcy badają ją również w kontekście zespołu jelita drażliwego. PEA jest substancją, którą organizm wytwarza samodzielnie, na przykład wtedy, gdy jelito jest narażone na obciążenie. Działa jak „miejscowy hamulec stanu zapalnego”. W badaniach eksperymentalnych:

• wyciszała aktywność komórek tucznych, aby nie uwalniały niepotrzebnie histaminy⁹,

• łagodziła stan zapalny w jelicie¹⁰ ¹¹,

• pomagała utrzymać szczelność połączeń między komórkami¹².

Osoby z IBS, które cierpią na częste skurcze, mają niższy poziom PEA we krwi¹³, dlatego ich własny mechanizm hamujący może być niewystarczający. W brytyjskim badaniu¹⁴ PEA zmniejszyła zwiększoną przepuszczalność jelit u ochotników. W europejskim badaniu¹⁵ pacjenci z IBS po trzech miesiącach przyjmowania PEA w połączeniu z inną naturalną substancją odczuwali znacznie mniej bólów brzucha niż osoby otrzymujące placebo.

Podsumowanie – Czy jest nadzieja na poprawę?

Dla osób z zespołem jelita drażliwego ważna jest już sama informacja, że ich dolegliwości mają konkretną przyczynę w ścianie jelita. A na taką przyczynę można oddziaływać. W dotychczasowych badaniach PEA okazała się obiecującą substancją. Aby jednoznacznie potwierdzić jej korzyści, potrzebne są szerzej zakrojone badania. Już teraz daje jednak nadzieję, że pewnego dnia wycieczkę, koncert czy spotkanie z przyjaciółmi będzie można planować bez konieczności ciągłego myślenia o tym, gdzie znajduje się najbliższa toaleta.

Reklama